Ministria tha se rezultatet janë një tregues i rëndësishëm se masat e ndërmarra në kuadër të Programit të Malit të Zi për Luftimin e Ekonomisë Informale 2024–2026 po japin rezultate të dukshme. Ndryshimet pasqyrohen jo vetëm në treguesit ekonomikë, por edhe në tregun e punës dhe në sjelljen e qytetarëve dhe bizneseve, me punësimin formal që po bëhet më i përhapur dhe qëndrimet ndaj aktivitetit informal që po ndryshojnë.
Përparimi më i dukshëm është shënuar në punësimin formal, të cilin Ministria e Financave e identifikon si një nga rezultatet kryesore të programit. Më shumë punonjës në ekonominë formale nënkupton siguri më të madhe në punësim, mbrojtje më të fortë të të drejtave të punës dhe një bazë më të gjerë për rritje të qëndrueshme ekonomike. Rënia e aktivitetit informal është regjistruar në të gjithë sektorët, ndërsa ndërtimi dhe hoteleria shënuan uljet më të mëdha.
Hulumtimi tregon gjithashtu ndryshime në sjelljen e konsumatorëve. Përqindja e të punësuarve që përdorin shpesh ose gjithmonë karta pagese u rrit nga 18% në vitin 2022 në 43% në vitin 2026, ndërsa pjesa e qytetarëve që kërkojnë kupon fiskal kur ai nuk lëshohet u rrit nga 36% në 43%. Në të njëjtën kohë, 81% e të punësuarve deklaruan se do të zgjidhnin një vend pune ku taksat dhe kontributet shoqërore paguhen rregullisht, edhe nëse paga do të ishte më e ulët, krahasuar me 75% në vitin 2022.
Bizneset e perceptojnë veprimtarinë informale si aktivitet që mbart një rrezik më të madh zbulimi dhe ndëshkimi. Përqindja e kompanive që vlerësojnë se probabiliteti që aktivitetet e tyre informale të zbulohen është mbi 50% u rrit nga 33% në 67%.
Vlerësimi se personi përgjegjës ka gjasa të ndëshkohet u rrit nga 44% në 80%, ndërsa probabiliteti i perceptuar që një gjobë e shqiptuar të arkëtohet realisht u rrit nga 42% në 77%.
Pavarësisht përparimit, Ministria e Financave thotë se do të nevojiten masa të mëtejshme në sektorët ku aktiviteti informal mbetet më i theksuar. Transporti dhe bujqësia regjistruan indekset më të larta të ekonomisë informale në vitin 2026, ndërsa vazhdojnë të ekzistojnë dallime të konsiderueshme rajonale. Niveli më i lartë u regjistrua në veri të Malit të Zi, me 17.5%, krahasuar me 11.3% në rajonin qendror, i cili njëkohësisht shënoi edhe rënien më të madhe krahasuar me vitin 2022.
Qeveria planifikon të vazhdojë punën e programit aktual me një Program të ri për Luftimin e Ekonomisë Informale për periudhën 2027–2029. Prioritetet do të përfshijnë zvogëlimin e mëtejshëm të hapësirës për biznes informal, forcimin e respektimit të detyrimeve tatimore, mbrojtjen e punonjësve, zgjerimin e pagesave digjitale dhe pa para në dorë, forcimin e mbikëqyrjes inspektuese dhe sigurimin e kushteve më të barabarta për bizneset që operojnë në ekonominë formale.
Të dhënat paraprake tregojnë se zbatimi i programit 2024–2026 do të arrijë afër 80% deri në fund të këtij viti. Ministria tha se programi përfshin institucionet dhe palët përkatëse dhe po zbatohet në përputhje me kërkesat e Komisionit Evropian dhe angazhimet e Malit të Zi në kuadër të Agjendës së Reformave.
Gjetjet më të fundit tregojnë se Mali i Zi ka bërë përparim të matshëm në kalimin e aktivitetit ekonomik në sektorin formal, ndërsa faza e ardhshme e reformave do të përqendrohet në sigurimin që punësimi formal dhe praktikat e biznesit në përputhje me rregullat të bëhen standard në të gjithë ekonominë.
