Министерството соопшти дека резултатите претставуваат важен показател дека мерките воведени во рамките на црногорската Програма за сузбивање на неформалната економија 2024–2026 даваат видливи резултати. Промените не се одразуваат само врз економските показатели, туку и врз пазарот на труд и однесувањето на граѓаните и компаниите, при што формалното вработување станува сè позастапено, а ставовите кон неформалните активности се менуваат.
Највидливиот напредок е забележан кај формалното вработување, кое Министерството за финансии го издвојува како еден од клучните резултати на програмата. Повеќе работници во формалната економија значат поголема сигурност на работните места, посилна заштита на работничките права и поширока основа за одржлив економски раст. Намалување на неформалните активности е регистрирано во сите сектори, а најголем пад е забележан во градежништвото и угостителството.
Истражувањето укажува и на промени во однесувањето на потрошувачите. Уделот на вработените кои често или секогаш користат платежни картички се зголемил од 18% во 2022 година на 43% во 2026 година, додека уделот на граѓаните кои бараат фискална сметка кога таа не им е издадена пораснал од 36% на 43%. Во исто време, 81% од вработените изјавиле дека би избрале работа на која даноците и социјалните придонеси се уредно платени, дури и ако платата е пониска, во споредба со 75% во 2022 година.
Компаниите сè повеќе го перципираат неформалното работење како активност што носи поголем ризик од откривање и казнување. Уделот на компаниите кои проценуваат дека веројатноста нивните неформални активности да бидат откриени е поголема од 50% се зголемил од 33% на 67%.
Проценетата веројатност одговорното лице да биде казнето пораснала од 44% на 80%, додека проценетата веројатност изречената казна навистина да биде наплатена се зголемила од 42% на 77%.
И покрај напредокот, Министерството за финансии наведува дека ќе бидат потребни дополнителни мерки во секторите каде што неформалната активност и натаму е најизразена. Транспортот и земјоделството ги забележале највисоките индекси на сива економија во 2026 година, додека и натаму постојат значителни регионални разлики. Највисокото ниво е регистрирано во северниот дел на Црна Гора, 17,5%, во споредба со 11,3% во централниот регион, кој воедно го забележал и најголемиот пад во однос на 2022 година.
Владата планира да ја продолжи работата од актуелната програма со нова Програма за сузбивање на неформалната економија за периодот 2027–2029. Приоритетите ќе вклучуваат дополнително намалување на просторот за неформално работење, зајакнување на даночната дисциплина, заштита на вработените, проширување на дигиталните и безготовинските плаќања, засилен инспекциски надзор и обезбедување порамноправни услови за компаниите што работат во формалната економија.
Прелиминарните податоци покажуваат дека реализацијата на програмата 2024–2026 до крајот на оваа година ќе достигне близу 80%. Министерството соопшти дека програмата ги вклучува релевантните институции и засегнати страни и дека се спроведува во согласност со барањата на Европската комисија и обврските на Црна Гора во рамките на Реформската агенда.
Најновите наоди покажуваат дека Црна Гора постигнала мерлив напредок во пренесувањето на економските активности во формалниот сектор, додека следната фаза од реформите ќе биде насочена кон тоа формалното вработување и работењето во согласност со прописите да станат стандард во целата економија.
