Programi, i quajtur “Modeli Euro”, parashikohet të hyjë në fuqi në janar 2027 dhe parashikon paga minimale prej 1,000 eurosh për vendet e punës që kërkojnë arsim fillor ose nivel më të ulët arsimimi, 1,250 euro për punët që kërkojnë arsim të mesëm dhe 1,400 euro për pozicionet që kërkojnë arsim të lartë. Qeveria ka miratuar një paketë ligjesh që synon të mundësojë zbatimin e sistemit të ri të përllogaritjes së pagave.
Spajić e ka paraqitur masën jo vetëm si politikë pagash, por edhe si pjesë të një përpjekjeje më të gjerë për t'iu përgjigjur pasojave të mundshme demografike të anëtarësimit në BE. Duke prezantuar modelin, ai argumentoi se njerëzit janë burimi më i rëndësishëm i Malit të Zi dhe paralajmëroi se disa vende kanë përjetuar humbje të konsiderueshme të popullsisë pasi iu bashkuan BE-së. Sipas tij, Mali i Zi duhet të sigurojë që përfitimet e integrimit evropian të mos çojnë në një largim në shkallë të gjerë të popullsisë së vet.
Shqetësimi lidhet me një nga parimet themelore të BE-së: lëvizjen e lirë të njerëzve dhe punëtorëve. Tregu i përbashkët i BE-së mbështetet në katër liri — lëvizjen e mallrave, shërbimeve, njerëzve dhe kapitalit — ndërsa rregullat e BE-së për lëvizjen e lirë të punëtorëve u mundësojnë qytetarëve të shteteve anëtare të punojnë në vende të tjera anëtare sipas kushteve të përcaktuara. Mali i Zi tashmë po përafron legjislacionin e tij me acquis-në e BE-së në këtë fushë si pjesë e negociatave të anëtarësimit.
Kjo do të thotë se anëtarësimi në BE mund t'u krijojë qytetarëve malazezë shumë më tepër mundësi për të kërkuar punë në vende të tjera të bllokut.
Për një vend të vogël me rreth 620,000 banorë, qeveria e sheh mundësinë e lëvizshmërisë së fuqisë punëtore si një mundësi, por edhe si një sfidë të mundshme: paga më të larta dhe kushte më të mira ekonomike në vend mund ta bëjnë më pak tërheqëse për punëtorët, veçanërisht për të rinjtë, zhvendosjen e përhershme jashtë vendit.
Çështja ka rëndësi të veçantë duke pasur parasysh procesin në vazhdim të anëtarësimit të Malit të Zi. Qeveria ka përsëritur disa herë synimin ambicioz për t'i përfunduar negociatat deri në fund të vitit 2026 dhe për të qenë gati për anëtarësim në BE në vitin 2028. Në të njëjtën kohë, Podgorica po punon për mbylljen e kapitujve negociues që lidhen me tregun e brendshëm, përfshirë lëvizjen e lirë të punëtorëve.
“Modeli Euro” përfaqëson kështu një përpjekje për të trajtuar një nga sfidat më pak të dukshme të integrimit evropian: që liria më e madhe për të lëvizur nëpër Evropë të shoqërohet me arsye më të forta për të ndërtuar karrierë dhe familje në vend. Nëse pagat më të larta do të jenë të mjaftueshme për të frenuar largimin e popullsisë mbetet një çështje e hapur, pasi vendimet për emigrim ndikohen jo vetëm nga pagat, por edhe nga mundësitë e punësimit, shërbimet publike, strehimi, arsimi dhe cilësia e përgjithshme e jetës.
Në të njëjtën kohë, propozimi i qeverisë ka ngritur pyetje nga punëdhënësit lidhur me zbatimin e tij dhe ndikimin e kostove më të larta të punës. Unioni i Punëdhënësve të Malit të Zi është takuar tashmë me Spajić për të diskutuar mënyrën e zbatimit të modelit, ndërsa kryeministri tha se qeveria dhe punëdhënësit kanë rënë dakord për hapat drejt zbatimit të tij.
