Стопанската комора на Црна Гора ја претстави „Анализата на економијата 2006–2026“ — преглед на две децении експанзија, кризи, закрепнување и забрзан раст, кој сега влегува во позрела фаза. Моделот заснован врз потрошувачка, туризам и увоз ги достигнува своите граници, а економијата испраќа јасни сигнали дека е време за нова структура на раст.
Во тој период номиналниот БДП порасна за 275%, од 2,17 на 8,17 милијарди евра, реалниот раст изнесуваше 65%, додека БДП по жител во 2025 година достигна 13.100 евра. Животниот стандард на граѓаните видливо се подобри: вработеноста порасна за 79%, просечната плата се зголеми од 282 на 1.012 евра, а невработеноста се преполови. Сепак, продуктивноста — клучот за долгорочен раст — денес е пониска отколку во 2006 година.
Потрошувачката на домаќинствата остана главниот двигател на растот, додека извозот на стоки се намали на само 7,2% од БДП. Надворешнотрговскиот дефицит во 2025 година достигна 3,74 милијарди евра, а покриеноста на увозот со извоз падна на 13%. Туризмот и услугите го ублажуваат тој јаз, но не ја решаваат структурната слабост: економијата и понатаму тешко се финансира од сопственото производство.
Странските директни инвестиции од обновувањето на независноста достигнаа 16 милијарди евра, но нивната структура повторно се насочи кон недвижности, на кои отпаѓаат 49% од СДИ. Услугите учествуваат со 64% во БДП, додека уделите на индустријата и земјоделството се речиси преполовени. ИКТ секторот забележа силен раст — од 828 на речиси 4.000 компании. Сепак, производствените капацитети остануваат ограничени.
Стопанската комора на Црна Гора издвојува седум поуки за идниот развоен период: без продуктивност нема одржлив раст; диверзификацијата е предуслов за отпорност; отвореноста е предност само со домашно производство; фискалниот простор се создава во добри години; институциите се темел; инфраструктурата сама по себе не е доволна; демографијата ја одредува горната граница на растот.
Претседателката на Комората, др Нина Дракиќ, порачува: „Брзиот раст не е исто што и здрав раст. Следната деценија мора да ја искористиме подобро од претходните.“ Таа додава: „Во наредните десет години растот треба да се мери според квалитетот и одржливоста, а не само според брзината.“
Планот за развој до 2035 година предвидува постепен пристап: најнапред фискална дисциплина и стабилна регулаторна рамка, потоа зајакнување на ИКТ секторот, енергетиката, логистиката и лесната индустрија, како и поврзување на земјоделството со туризмот, а долгорочно развој на обновливите извори на енергија, пазарот на капитал и целосна интеграција во единствениот пазар на Европската Унија.
Целта за Црна Гора е јасна: попродуктивна, подиверзифицирана и извозно поконкурентна економија, со БДП по жител на ниво од 65 до 70% од просекот на Европската Унија.
