Marrëveshja u nënshkrua në Zagreb më 23 shtator nga ministri kroat i Shkencës, Arsimit dhe Rinisë, Radovan Fuchs, në praninë e ambasadores së SHBA-së në Kroaci, Nicole McGraw, dhe përfaqësuesit të NASA-s për Evropën, Gregory Mann.
Marrëveshjet Artemis u krijuan nga NASA dhe Departamenti Amerikan i Shtetit në vitin 2020 si një kuadër për vendet që marrin pjesë në eksplorimin civil të hapësirës. Ato mbështeten në të drejtën ndërkombëtare ekzistuese për hapësirën, përfshirë Traktatin e Hapësirës së Jashtme të vitit 1967, dhe përcaktojnë parime që lidhen me eksplorimin paqësor, transparencën, ndërveprueshmërinë, ndihmën në raste emergjente, shkëmbimin e të dhënave shkencore dhe mbrojtjen e vendeve dhe objekteve me rëndësi historike.
Kuadri trajton gjithashtu përdorimin e burimeve hapësinore, koordinimin ndërmjet aktiviteteve të ndryshme në hapësirë dhe reduktimin e mbetjeve orbitale. Sipas NASA-s, vendet nënshkruese angazhohen që eksplorimin ta zhvillojnë në mënyrë të sigurt, transparente dhe të qëndrueshme, duke shmangur ndërhyrjet e dëmshme ndërmjet aktiviteteve të kryera nga vende dhe organizata të ndryshme.
Për Kroacinë, anëtarësimi në Marrëveshjet Artemis krijon një kuadër për pjesëmarrje më të madhe në bashkëpunimin ndërkombëtar në kërkimin dhe eksplorimin civil të hapësirës. Ministri Fuchs tha se vendimi konfirmon përkushtimin e Kroacisë ndaj përdorimit paqësor të hapësirës dhe së drejtës ndërkombëtare, ndërsa njëkohësisht krijon mundësi që vendi të marrë pjesë në shkëmbimin e njohurive, zhvillimin e praktikave të mira dhe diskutimet mbi qeverisjen e ardhshme të aktiviteteve hapësinore.
Ambasadorja amerikane Nicole McGraw tha se marrëveshja tregon se si shkenca dhe teknologjia mund ta forcojnë më tej bashkëpunimin ndërmjet Kroacisë dhe Shteteve të Bashkuara. Qeveria kroate ka theksuar gjithashtu potencialin e marrëveshjes për të mbështetur bashkëpunimin shkencor dhe teknologjik ndërsa sektori hapësinor i vendit vazhdon të zhvillohet.
Anëtarësimi i Kroacisë vjen në një periudhë zgjerimi të shpejtë të Marrëveshjeve Artemis. Serbia u bë nënshkruesja e 69-të në korrik, e ndjekur nga vende të tjera të rajonit, përfshirë Shqipërinë, e cila nënshkroi më 21 shtator. Me anëtarësimin e Kroacisë, numri i vendeve nënshkruese arrin në 74, sipas Croatia Week.
Ky zhvillim i jep iniciativës një dimension gjithnjë e më të theksuar adriatik dhe të Ballkanit Perëndimor, me Serbinë, Shqipërinë dhe tani edhe Kroacinë pjesë të këtij kuadri. Për vendet pa programe të mëdha kombëtare hapësinore, anëtarësimi mund të krijojë një platformë për institucionet shkencore, universitetet dhe kompanitë teknologjike që të bashkëpunojnë me partnerë ndërkombëtarë dhe të përfshihen në projekte të ardhshme që lidhen me hapësirën.
Kuadri Artemis është, në fund të fundit, pjesë e një transformimi shumë më të gjerë të eksplorimit të hapësirës, ndërsa qeveritë dhe kompanitë private përgatiten për një aktivitet më të madh rreth Hënës dhe, në të ardhmen, Marsit. Vendimi i Kroacisë e vendos vendin brenda këtij rrjeti ndërkombëtar në zgjerim, në një kohë kur bashkëpunimi, përdorimi i përgjegjshëm i hapësirës dhe zhvillimi i teknologjive të reja hapësinore po marrin një rëndësi gjithnjë e më të madhe.
